Ở thế giới bên ngoài, hàng hoá Trung Quốc được bày bán la liệt tại hầu hết các trung tâm thương mại trên thế giới. Từ những chiếc cà vạt bằng lụa cho tới những máy chụp hình kỷ thuật số hiện đại. Người Trung Hoa, đồng tiền và hàng hóa của họ có mặt ở khắp mọi nơi; và điều này đã làm cho nhiều người không ngần ngại lập đi lập lại rằng Trung Quốc với mức đầu tư khổng lồ từ ngoại quốc, với mức tăng trưởng kinh tế vững chắc 9% mỗi năm, đang vươn lên thành một siêu cường.
Nếu chỉ tính về tổng sản lượng quốc gia theo sức mua tương đương (Purchasing Power Parity: PPP) nền kinh tế của Trung Quốc đang đứng hàng thứ hai trên thế giới, chỉ sau có Hoa Kỳ, và chẳng bao lâu nữa sản luợng này sẽ vượt qua tổng sản luợng của cả cộng đồng Châu Âu.
Trung Quốc có khoảng 100 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu đang ăn nên làm ra, phần lớn trong số này phất lên nhờ việc làm ăn có dính dáng tới internet. Và cũng trong số này có ít nhất 10,000 người tuổi còn rất trẻ, như Zhang và Liu chẳng hạn, nhưng đã có trong tay trên 10 triệu đô la tiền mặt. Mỗi hảng xưởng làm cho một người Trung Hoa giàu lên hủy diệt hàng loạt công ăn việc làm ở các nưóc Tây phương, trong lúc phần lớn số đô-la người Trung Hoa kiếm được được đầu tư trở lại vào Hoa Kỳ! Việc Ngân hàng dự trữ liên bang Hoa Kỳ bán ra các loại công khố phiếu đề bù vào khoản thâm thủng ngân sách quốc gia, bằng cách này hay cách khác, đã cho Trung Quốc cơ hội giành một thế mạnh đáng kể trong nền kinh tế thế giới. Vì vậy, có nhiều người cho rằng Trung Quốc sẽ thành một siêu cường trong thập niên này hay chậm nhất là trong thập niên tới.
Thế nhưng thật sự có phải Trung Quốc đang trên đường phát triển thành một siêu cường hay không?
Có lẽ lúc này là lúc tốt nhất để chúng ta nhìn vào Trung Quốc một cách toàn diện và công bằng hơn.
Thế giới còn nhớ khá rõ hình ảnh của những chiếc xe tăng tiến vào quảng trường Thiên An Môn nghiền nát đám đông sinh viên và người biểu tình tay không tất sắt. Sự kiện này cho người ta thấy Trung Quốc không thể vươn tới sự lớn mạnh với đầy đủ cả hai giá trị vật chất lẫn tinh thần. Và vì vậy, dù kinh tế có tăng trưởng đáng kể Trung Quốc chắc chắn vẫn chưa hội đủ điều kiện để được thế giới kính trọng.
Ngay bên trong nền kinh tế Trung Quốc cũng có nhiều vấn đề. Nền kinh tế Trung Quốc chủ yếu dựa vào sức lao động rẻ như nô lệ. Bộ máy chính quyền tham nhũng vô độ. Trung Quốc có một nền công nghiệp không quan tâm gì tới vấn đề tàn phá môi trường. Hệ thống tài chánh của Trung quốc, nếu xét theo tiêu chuẩn của Phương tây, là một hệ thống mà vào lúc mạnh nhất cũng chỉ hoạt động ở mức cầm chừng, và vào lúc yếu hệ thống này hầu như trống rỗng. Đây là những yếu tố khiến nhiều người tin rằng mức tăng trưởng nhanh hiện nay của Trung Quốc không thể kéo dài.
Thật vậy, trong cuốn sách mang tên “ 20/21 Vision - Những Bài Học Của Thế Kỷ 20 Dành Cho Thế Kỷ 21” xuất bản năm 2003 của mình, Bill Emmott, tổng biên tập tạp chí Kinh tế gia (The Economist), đã nhận xét rằng trên thực tế Trung Quốc ngày nay cao lắm cũng chỉ là “ một quốc gia trung bình” (a modest country at best) với tổng sản lượng tính theo đầu người còn kém xa nước láng giềng Nam Triều Tiên.
Hay trong lĩng vực dân số (cứ tạm đồng ý với nhau rằng nước có đông dân là nước mạnh) Trung Quốc cũng sẽ không giữ nổi vị trí hàng đầu. Con số 1 tỷ 300 triệu dân của Trung Quốc sẽ bị Ấn Độ bắt kịp trong vòng một hay hai thập niên nữa. Ngoài ra, Ấn Độ hiện đã vươn đến rất gần với đẳng cấp siêu cường trên các lĩnh vực: kỷ thuật, vũ khí, và quan trọng hơn hết, Ấn Độ có một thể chế chính trị dân chủ - một thứ mà Trung Quốc hoàn toàn thiếu vắng.
.jpg)
Chỉ riêng trong vấn đề dân chủ, các nhà quan sát cho rằng nền kinh tế Trung Quốc đang phải đối mặt với những vấn đề nan giải. Thứ nhất, Trung Quốc không thể tiếp tục phát triển kinh tế mà không cải tổ chính trị. Tầng lớp trung lưu mới tập trung ở các tỉnh miền duyên hải đang vui sướng làm giàu đơn giản bằng cách đút lót cho các viên chức của đảng, nhưng tầng lớp trẻ hơn, nhận thức được những giá trị cao quí của sự tự do, sẽ không tiếp tục ngoan ngoãn phục tùng sự chỉ huy đầy tính đục khoét của đảng cộng sản. Thứ hai, sự thiếu vắng nột thể chế chính trị dân chủ đang kiềm hãm sự phát triển kinh tế, đang ngăn trở những cải tổ cần thiết, và đang đặt ra quá nhiều gánh nặng, chẳng hạn, những người làm ăn ở Trung Quốc phải bỏ ra nhiều tiền để mua chuộc cán bộ, và trong nhiều trưòng hợp còn phải nhận con cháu cán bộ vào làm những việc có lương cao. Thứ ba, tình trạng thiếu một hệ thống pháp lý độc lập, công bằng tại Trung Quốc đang làm tan biến ảo tưởng về một vùng đất “thị trường to lớn, nhân lực dồi dào” trong lòng các nhà đầu tư.
Với tầm nhìn rộng lớn hơn sự căng thẳng trong bầu không khí chính trị - xã hội tại Trung Quốc đang ngày càng dâng cao. Trong lúc bộ máy tuyên truyền lớn tiếng rêu rao rằng Trung Quốc có được sự phát triển kinh tế vượt bậc như hiện nay là nhờ vào tài lãnh đạo của đảng cộng sản, một tỷ người Trung Hoa vẫn không được hưởng một chút gì từ cái gọi là phép lạ kinh tế Trung Quốc. Ngược lại, họ là những nông dân không có đủ việc để làm. Họ là những nông dân lòng đầy bất bình vì đời sống, nơi ăn chốn ở bị xáo trộn, dời đổi để lấy chỗ cho những người giàu mới phất lên như Zhang xây nhà cao cữa rộng. Họ là những người mà mối hy vọng duy nhất về một đời sống khá hơn là dõi mắt nhìn qua hàng rào ngăn cách họ với những người hàng xóm giàu có. Dõi mắt để ước mơ thôi vì trên thực tế đời sống của họ ra sao tùy thuôc vào những món tiền dành dụm gửi về cho gia đình từ những người con đang bán sức lao động rẻ mạt trong các hảng xưởng đầy mồ hôi nơi đô thị.
Khoảng cách giữa người giàu và người nghèo ở Trung Quốc ngày càng lớn. Và sẽ lớn tới mức, theo đúng lý luận của Mao Trạch Đông, người nông dân nghèo sẽ không thể tiếp tục chấp nhận; họ sẽ nổi dậy phá hủy, san bằng, tiêu diệt hết cái “bọn nhà giàu”. Và sẽ đưa Trung Quốc trở lại thời kỳ nội chiến bất ổn thời tiền cộng sản. Nói cách khác, Trung Quốc đang ẩn chứa trong lòng của chính nó mầm mống của sự đổ vỡ mà chính giới lãnh đạo cộng sản hiện nay lẽ ra phải là người hiểu rõ hơn ai hết.
Sau cùng, có một điều mà ai cũng biết: đồng tiền không thể mua được mọi thứ.
Một người Trung Quốc như Zhang có thể mua một tòa lâu đài nguy nga trị giá 50 triệu đô, thế nhưng các nhà lãnh đạo Trung Quốc không thể nào mua được sự kính trọng của cộng đồng quốc tế. Thật vậy, sự xuất hiện của các tên tuổi mờ nhạt Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo đã khiến giới chính khách quốc tế phản ứng bằng cách nhắc lại câu nói nổi tiếng của tướng de Gaulle khi ông này gặp Thủ tướng Nhật trong thập niên 60: “Thằng cha chào hàng máy thu thanh bán dẫn đó là ai vậy?”!
Sau hơn hai năm ngồi ở ghế chủ tịch Trung Quốc, Hồ Cẩm Đào vẫn là một nhân vật không những xa lạ với thế giới bên ngoài mà còn xa lạ với cả người dân trong nước. Sau hơn hai năm nắm giữ vận mạng của 1 tỷ 300 triệu người Trung Hoa sau đây là những gì người ta được biết về vị chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: họ Hồ tỏ ra quan tâm tới nỗi thống khổ của người nông dân; ông ta thích khiêu vũ theo kiểu Phương tây; và thật ra ông ta là một người khá phóng khoáng.
Sau cùng, có một điều mà ai cũng biết: đồng tiền không thể mua được mọi thứ.
Một người Trung Quốc như Zhang có thể mua một tòa lâu đài nguy nga trị giá 50 triệu đô, thế nhưng các nhà lãnh đạo Trung Quốc không thể nào mua được sự kính trọng của cộng đồng quốc tế. Thật vậy, sự xuất hiện của các tên tuổi mờ nhạt Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo đã khiến giới chính khách quốc tế phản ứng bằng cách nhắc lại câu nói nổi tiếng của tướng de Gaulle khi ông này gặp Thủ tướng Nhật trong thập niên 60: “Thằng cha chào hàng máy thu thanh bán dẫn đó là ai vậy?”!
Sau hơn hai năm ngồi ở ghế chủ tịch Trung Quốc, Hồ Cẩm Đào vẫn là một nhân vật không những xa lạ với thế giới bên ngoài mà còn xa lạ với cả người dân trong nước. Sau hơn hai năm nắm giữ vận mạng của 1 tỷ 300 triệu người Trung Hoa sau đây là những gì người ta được biết về vị chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: họ Hồ tỏ ra quan tâm tới nỗi thống khổ của người nông dân; ông ta thích khiêu vũ theo kiểu Phương tây; và thật ra ông ta là một người khá phóng khoáng.
Chỉ có bấy nhiêu!
Kinh tế dĩ nhiên đóng vai trò quan trọng trọng việc đưa một quốc gia vào hàng siêu cường. Thế nhưng ngoài kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, sức mạnh quân sự, và nhất là hình ảnh và trình độ của các nhà lãnh đạo cũng có vai trò quan trọng không kém. Một siêu cường là một đất nước có khả năng bắt buộc hay thuyết phục những phần khác của thế giới bắt chước mình. Khả năng này Anh, Pháp, Mỹ và Liên Xô cũ đều đã từng hay đang có trong những vùng thuộc ảnh hưởng của họ. Thử hỏi đã có bao nhiêu triệu phú người Pháp muốn xây lâu đài rập khuôn theo kiểu dinh thự Trung Quốc tại ngoại ô Paris?
Trung Quốc là nơi sản sinh ra hàng ngàn nhạc sĩ thiên tài, những người mau chóng hội nhập vào dòng nhạc truyền thống Tây phương. Lang Lang, nhạc sĩ dương cầm có số đĩa bán ra cao nhất thế giới hồi năm ngoái, là một thí dụ. Thử hỏi đã có bao nhiêu nhạc sĩ Tây phương tìm cách hội nhập vào dòng nhạc Trung Quốc?
Trong cái nhìn rộng rãi hơn về Văn hóa, Trung Quốc đang tìm cách làm cho mình giống Tây phương chứ không phải ngược lại.
Trên lĩnh vực học thuật, nhiều người Trung Hoa đang xếp hàng dài chờ đuợc nhân vào học những khóa MBA giảng dạy bỡi các giáo sư bay từ Harvard tới. Thế nhưng, chưa hề có một người Trung Hoa nào đoạt được giải Nobel trong lúc chỉ riêng tiểu bang California của Hoa Kỳ, tính từ 1980 đã có 15 nhà khoa học đạt được vinh dự này (có hai nhà Vật Lý sinh ở Trung Quốc nhưng được giáo dục tại Hoa Kỳ là Chen và Lee đoạt giải năm 1957, và một nhà Hóa Học người Mỹ gốc Đài Loan cũng tên Lee, đoạt giải năm 1986 ).
Trên lĩnh vực Văn chương, giải Nobel Văn Chương năm 2000 được trao cho ông Cao Hành Kiện (Gao Xingjian), một người viết văn bằng chữ Hán quê ở Quảng Tây. Nhưng thật mỉa mai, họ Cao đã từng phải đốt hàng ngàn trang bản thảo các tác phẩm của ông trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa. Và đã phải lưu vong sang Pháp để được cầm bút tự do!
Trung Hoa vào thời cổ có thể vĩ đại và văn minh; Trung Hoa của Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình chẳng văn minh mà cũng không vĩ đại.
Trong lĩnh vực quân sự, thoạt nhìn Trung Quốc có vẻ hùng mạnh, ít nhất là về mặt quân số. Theo tài liệu của CIA, Trung Quốc hiện có 208,143,352 đàn ông trong độ tuổi từ 15 tới 49; đây là độ tuổi có thể phục vụ trong quân đội. Thế nhưng trên thực tế Trung Quốc chỉ có 2.5 triệu quân tại ngũ; và trong số này nhiều sĩ quan cao cấp đang lo làm giàu bằng cách buôn bán bất động sản hơn là lo cho sức mạnh của quân đội. Ngân quĩ dành cho quốc phòng ít ỏi vì không thu được thuế và trên thực tế trong kho vũ khí của Trung quốc chi có 20 hỏa tiễn tầm xa (theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế). Khả năng quân sự bị hạn chế nhưng Trung Quốc phải đối phó với ít nhất hai khu vực căng thẳng: eo biển Đài Loan và vùng biển Đông. Hai khu vực này tình hình căng thẳng có thể chuyển qua xung đột bất kỳ lúc nào; xung đột xảy ra sẽ đưa Trung Quốc vào tình trạng bất ổn.
Về vai trò của Trung Quốc trên trường quốc tế, ngưòi ta ghi nhận Trung Quốc đã đóng góp 60 triệu USD cho việc cứu trợ nạn nhân sóng thần vừa qua, con số này tuy chỉ bằng phân nửa của Anh và 1/10 của Nhật nhưng dẫu sao cũng gấp nhiều lần nước láng giềng giàu có Nam Triều Tiên. Nếu giới lãnh đạo Trung Quốc có gì để nở mặt nở mày với thế giới hay ít nhất với các nước trong khu vực Đông và Đông Nam Á đây là cơ hội để họ có thể tự hào. Tuy nhiên, thế giới còn có nhiều vấn đề quan trọng nóng bỏng không kém việc cứu trợ các nạn nhân sóng thần. Cuộc chiến tại Iraq chẳng hạn, với cuộc chiến mà ảnh hưởng từ bên ngoài là yếu tố then chốt này chẳng ai buồn hỏi các nhà lãnh đạo Trung Quốc xem họ nghĩ gì. Trong vấn đề nóng bỏng nhất của thế giới hiện nay vai trò của Trung quốc thực sự là con số zero.
Trên lĩnh vực học thuật, nhiều người Trung Hoa đang xếp hàng dài chờ đuợc nhân vào học những khóa MBA giảng dạy bỡi các giáo sư bay từ Harvard tới. Thế nhưng, chưa hề có một người Trung Hoa nào đoạt được giải Nobel trong lúc chỉ riêng tiểu bang California của Hoa Kỳ, tính từ 1980 đã có 15 nhà khoa học đạt được vinh dự này (có hai nhà Vật Lý sinh ở Trung Quốc nhưng được giáo dục tại Hoa Kỳ là Chen và Lee đoạt giải năm 1957, và một nhà Hóa Học người Mỹ gốc Đài Loan cũng tên Lee, đoạt giải năm 1986 ).
Trên lĩnh vực Văn chương, giải Nobel Văn Chương năm 2000 được trao cho ông Cao Hành Kiện (Gao Xingjian), một người viết văn bằng chữ Hán quê ở Quảng Tây. Nhưng thật mỉa mai, họ Cao đã từng phải đốt hàng ngàn trang bản thảo các tác phẩm của ông trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa. Và đã phải lưu vong sang Pháp để được cầm bút tự do!
Trung Hoa vào thời cổ có thể vĩ đại và văn minh; Trung Hoa của Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình chẳng văn minh mà cũng không vĩ đại.
Trong lĩnh vực quân sự, thoạt nhìn Trung Quốc có vẻ hùng mạnh, ít nhất là về mặt quân số. Theo tài liệu của CIA, Trung Quốc hiện có 208,143,352 đàn ông trong độ tuổi từ 15 tới 49; đây là độ tuổi có thể phục vụ trong quân đội. Thế nhưng trên thực tế Trung Quốc chỉ có 2.5 triệu quân tại ngũ; và trong số này nhiều sĩ quan cao cấp đang lo làm giàu bằng cách buôn bán bất động sản hơn là lo cho sức mạnh của quân đội. Ngân quĩ dành cho quốc phòng ít ỏi vì không thu được thuế và trên thực tế trong kho vũ khí của Trung quốc chi có 20 hỏa tiễn tầm xa (theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế). Khả năng quân sự bị hạn chế nhưng Trung Quốc phải đối phó với ít nhất hai khu vực căng thẳng: eo biển Đài Loan và vùng biển Đông. Hai khu vực này tình hình căng thẳng có thể chuyển qua xung đột bất kỳ lúc nào; xung đột xảy ra sẽ đưa Trung Quốc vào tình trạng bất ổn.
Về vai trò của Trung Quốc trên trường quốc tế, ngưòi ta ghi nhận Trung Quốc đã đóng góp 60 triệu USD cho việc cứu trợ nạn nhân sóng thần vừa qua, con số này tuy chỉ bằng phân nửa của Anh và 1/10 của Nhật nhưng dẫu sao cũng gấp nhiều lần nước láng giềng giàu có Nam Triều Tiên. Nếu giới lãnh đạo Trung Quốc có gì để nở mặt nở mày với thế giới hay ít nhất với các nước trong khu vực Đông và Đông Nam Á đây là cơ hội để họ có thể tự hào. Tuy nhiên, thế giới còn có nhiều vấn đề quan trọng nóng bỏng không kém việc cứu trợ các nạn nhân sóng thần. Cuộc chiến tại Iraq chẳng hạn, với cuộc chiến mà ảnh hưởng từ bên ngoài là yếu tố then chốt này chẳng ai buồn hỏi các nhà lãnh đạo Trung Quốc xem họ nghĩ gì. Trong vấn đề nóng bỏng nhất của thế giới hiện nay vai trò của Trung quốc thực sự là con số zero.
Trong lĩnh vực xã hội và y tế Trung Quốc là một ví dụ tệ hại. Trung Quốc có thành tích nhân quyền thuộc loại tồi tệ nhất thế giới. Về y tế, người ta còn nhớ Bộ Y Tế Trung quốc đã tìm cách dấu nhẹm việc khởi phát dịch SARS ở Bắc Kinh. Và chỉ mãi tới dạo gần đây nhà cầm quyền Trung quốc mới nhìn nhận quốc gia này bị HIV-AIDS đe dọa - một vấn đề mà theo Tổ chức y tế thế giới (WHO) sẽ có 10 triệu người Trung Hoa nhiểm bệnh vào cuối thập niên này. Về xã hội, trận chiến chống lại sự nghèo khổ Trung Quốc chỉ có thể tuyên bố họ sắp thực hiện!
Danh sách liệt kê những vấn đề nan giải tại Trung Quốc còn bao gồm: làm ô nhiễm trầm trọng môi trường cấp độ thế giới và địa phương, săn bắt động vật quí hiếm đang trên đà tuyệt chủng!
Như vậy, kinh tế Trung Quốc đang phát triển vượt bậc là điều không thể chối cãi, thế nhưng hiện có quá nhiều lý do để nghi ngờ khả năng kéo dài của nền kinh tế đó. Quan trọng hơn nữa, chúng ta không nên lẫn lộn một quốc gia ẩn chứa nhiều bất trắc với một siêu cường.
Danh sách liệt kê những vấn đề nan giải tại Trung Quốc còn bao gồm: làm ô nhiễm trầm trọng môi trường cấp độ thế giới và địa phương, săn bắt động vật quí hiếm đang trên đà tuyệt chủng!
Như vậy, kinh tế Trung Quốc đang phát triển vượt bậc là điều không thể chối cãi, thế nhưng hiện có quá nhiều lý do để nghi ngờ khả năng kéo dài của nền kinh tế đó. Quan trọng hơn nữa, chúng ta không nên lẫn lộn một quốc gia ẩn chứa nhiều bất trắc với một siêu cường.
Tháng 03 / 2005, hiệu đính 2007
(Hình minh họa nguồn: internet)
(Hình minh họa nguồn: internet)
No comments:
Post a Comment